بخش فیروز
- بخش فیروز؛ منطقه ای با هدف گردشگری و منبع درآمد روستایی . به تحقیق مصطفی ملکی گلندوز ، پژوهشگر و مدرس دانشگاه .
- چکیده
توریسم واژه ای است که از ریشه تور گرفته شده است. «تور» در زبان فرانسه به معنای حرکت دورانی، عمل پیمودن ، طی کردن ، سیر کردن و گردش نمودن می باشد. واژه توریست به کسی اطلاق می شود که صرف نظر از کنجکاوی به قصد تفنن و تفریح سفر می کند.توریسم روستایی را می توان جزئی از مجموعه گردشگری و جهانگردی به شمار آورد که در بسیاری از کشورهایی که از جمعیت روستایی بالائی برخوردارند، دارای اهمیت می باشد. این روستا به خاطر جاذبه های فراوان و پتانسیل های فراوان می تواند جایگاه واقعی خود دا در عرصه گردشکری نشان دهد. و به چشم منبع درآمدی برای روستا و منطقه به آن نگریسته شود و عواملی که می تواند صنعت توریسم« بخش فیروز» را توسعه و بهبود بخشد ، بکارگیری ابزارها و پارامترهای موثر بازاریابی می باشد.چگونگی انجام این کار سؤال اصلی تحقیق حاضر بوده و این مقاله با هدف پاسخ دادن به این سؤال و یافتن نقش مدیریت روستایی در توسعة گردشگری روستایی به عنوان منبع درآمدی برای روستائیان تدوین شده است. تحقیق حاضر از نوع توصیفی- کتابخانه ای بوده و سعی شده از کلیة منابع موجود کتابخانه ای و مشاهدات مستقیم که به درک بهتر مسئله کمک می کند استفاده گردید. مدیریت هدف گردشگری بخش «فیروز» می تواند موجبات تعالی توسعه بخش شده و نیز به عنوان صنعت گردشگری برای منبع درآمدی روستائیان کم درآمد استفاده نماید.بخش « فیروز» می تواند یکی از مناطق مستعد گردشگری از توابع شهرستان کوثر مطرح شود .
- موقیعت جغرافیایی بخش فیروز
بخش فیروز یکی از بخش های است که درسال 75 تاسیس شده و در فاصله 20کیلومتری مرکز شهرستان کوثر(گیوی) واقع شده است .بخش فیروز به مرکزیت روستای فیروز آباد از ترکیب دهستان های سنجد جنوبی که شامل 25 روستا ودهستان زرج آباد از 13 روستا تشکیل شده است.
- گردشگری روستایی
همان طور که پیش از این نیز بیان شد، گردشگری روستایی یکی از اشکال متعدد توریسم می باشد. با توجه به ظرفیت های گردشگری محلی و اهداف گردشگران ، توریسم روستایی را تقسیم بندی می نمایند.بخش فیروز به لحاظ شرایط خاص جغرافیایی می تواند الگوی مناسبی برای گردشگران باشد. آنچه مسلم است این نکته است که گردشگر روستایی شامل یکی از انواع زیر می باشد :
۱ – گردشگری فرهنگی : مرتبط با فرهنگ ، تاریخ و میراث فرهنگی ، بناها ، تاریخ مردم بومی و .. است
۲ – گردشگری طبیعی : عمدتاً جنبه های تفریحی داشته ، دارای آثار اکولوژیکی منفی بسیار کمی است ، در تعامل با جاذبه های اکولوژیکی است .
۳ – گردشگری دهکده : به توریسمی که گردشگران در خانوارهای دهکده زندگی می کنند و در فعالیت های روستائیان اعم از اقتصادی و اجتماعی سهیم می شوند ، گفته می شود.
4 – اکو توریسم : بیشتر در تعامل با جاذبه های طبیعی بوده و ضمن نگهداری از منابع طبیعی رفاه و آسایش و ارزشهای اجتماعی مردم را نیز در نظر می
۵ – گردشگری کشاورزی یا اگروتوریسم : گردشگران بدون اینکه آثار مخربی داشته باشند به دیدن کارهای کشاورزی سنتی مشغول و گاهاً در اینگونه فعالیت ها شرکت می کنند .
۶ – گردشگری مزرعه یا فارم توریسم : به بررسی و معرفی توریسم روستایی بعنوان یک نهاد ویژه در سازمان ها می پردازد ، تا آن را به شرکت های کشاورزی ارتباط دهد
- جاذبه های گردشگری بخش فیروز
انگیزه ای که باعث می شود تا یک نفر بعنوان گردشگر کیلومتر ها مسافت را طی کرده و برای مدتی هر چند کوتاه به روستاها یا محیط پیرامون آن سفر کند چه چیزی هایی است ؟ شناختی که محقق از این روستا داره و گشتی که از روستا انجام داده ؛ موضوعی بسیار وسیع بوده و پرداختن به آن در اینجا شایسته نمی باشد. به همین خاطر در اینجا سعی شده بصورت مختصر برخی از مهمترین دلایل حضور توریست ها در روستاها بیان شود. روستاها عمدتاً واحد همگن طبیعی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی است که شغل ساکنان آن دامداری ، زراعت ، باغداری ، صیادی ، صنایع دستی و یا ترکیبی از اینهاست. یکی از عواملی که باعث ورود توریست ها به این مناطق می شود ممکن است در رابطه با مشاغل روستایی باشد ، اما مهمترین جاذبه های بخش « فیروز» یا دلایلی که گردشگر ها جذب روستاها می شوند را می توان به این شرح بیان نمود ؛
۱ – شرایط طبیعی و مورفولوژیکی روستاهای منطقه : وجود روستای 38 روستا در بخش فیروز و هر کدام با شرایط متفاوت چشم هر بینده و گردشگر را مجذوب خود می کند
۲ – شیوه زندگی ، آداب و رسوم و فرهنگ روستا :تفاوت های موجود در محیط طبیعی و گونه گونی گرو های محلی وقومی در مورد انواع رسوم و فرهنگ با اشکال مختلفی در منطقه نمایان است.
۳ – خانه ها و اماکن روستایی ( کلبه ها ، کاه گلی و خانه های سنگی و … )
۴ – صنایع دستی و محلی: انواع بافت های داری،و لباس های محلی و جوراب در منطقه رایج است
۵ – جاذبه های بکر پیرامون منطقه:در ادامه مسیر پل و نرسیده به روستای امیرآباد بخش فیروز در دامنه صخره ها وپرتگاه ها آثار سنگ فرش قابل مشاهده است و درکنار همین راه ارتباطی آثار یک بنای سنگی دیگری معروف به« قوش اوتوران » قرار دارد که به احتمال قوی بقایای یک کاروانسرا و توقف گاه جهت استراحت کاروانیان و مسافران می باشد. و دربند های بکر و زیبا اشاره کرد.
۶ – جاذبه های اقتصادی :در اهمیت ارتباطی شهرستان کوثر گذشته از جاده ابریشم میتوان به احداث پل فیروزآباد توسط متفقین در طی جنگ جهانی دوم اشاره کردوجود. مسیر قدیمی جاده ابریشم که قسمتی از بخش فیروز قرار داردکه این مسئله باز نشان دهنده موقعیت سوق الجیشی و استراتژیک شهرستان کوثر می باشد.
۷ – جاذبه های فرهنگی و اجتماعی منطقه:
۸ – حیوانات بومی و محلی: گرگ، روباه، شغال، خرگوش، جوحه تیغی، گورکن (پورسوخ) سوسمار، گراز، عقرب، خرس، کل و وجود بزکوهی در دربند های روستای مشکول جلوه و زیبایی خاصی به منطقه بخشیده است.
۹ – گیاهان دارویی خاص و کمیاب :پسته وحشی،گلابیوحشی،انواع گون،گیاهاندارویی، ریواس، زالزالک (یمیشان) و … می باشد.
۱۰ – آثار تاریخی و باستانی روستا: وجود پل ها، قلعهها، کاروانسراها ، تپههای باستانی وپل فیروز آباد که مهندسین آلمانی طراحی و ساخته اند و بهمین خاطر از نظر اصول معماری و سبک اجرا متفاوت با پل های تاریخی ایران می باشد. این پل به صورت یک دهانه و با بتن ساخته شده است و برای کاهش بارپل کنوهایی در دو طرف پل (هر طرف 4 کنوی استوانه ای شکل) در حد فاصل طاق دهانه و بخش معبر پل تعبیه شده است. محل احداث پل بطور دقیق انتخاب گردیده بطوریکه صخره های طبیعی دو طرف دیواره ی رود خانه رادر بر گرفته است و همین امر در استحکام پل نقش بسزایی دارد. پل فیروز آباد بطول 20 متر و ارتفاع 15 متر بوده و در دو سال اخیر دلیل ترکهایی که در بدنه پل ایجاد شده بود از طرف میراث فرهنگی مورد مرمت قرار گرفت. از قدیم الایام جاده معروف ابریشم مهمترین مسیر ارتباطی و تجارت شرق وغرب بوده است. این جاده که از خراسان وارد فلات ایران می شد پس از رسیدن به ری به دوشاخه تقسیم می شد. یک از شاخه های جاده از طریق فیروزآباد شهرستان کوثر به اردبیل و مغان میرسید و از آنجا به قفقاز میرفت.
مهمترین این آثار پل باشکوه قیز کورپوسی (یا پل پرده لیس) بر روی قزل ازون در روستای افشار از توابع بخش فیروز شهرستان کوثر است. این پل شش دهانه با پی سنگی و بدنه آجری با استفاده از ملات آهک ساخته شده و براساس آثار کشف شده از پیرامون آن قبل ازدوره ایلخانی احداث شده است البته هنوز طرح مرمت پل تکمیل نگردیده و دردست اقدام می باشد.و وجود یکی از اسناد تاریخی هنر های چوبی جهان اسلام در روسنای مشکول با عنوان« منبر تاریخی مشکول» که محقق در طی چندین سال مطالعات زیبا شناسی، فنی و هنری این اثر فاخر را انجام داده است .
۱۱ – غذاهای محلی و سنتی :غذاهای سنتی از قدیم تهیه میشد؛ مثل اوماج اشی، گیلدیگ اشی، قویماق، شوربا، سوغانسو، قورماج و….
از دیگر انگیزه های توریسم ها می توان ؛ سیاحت ، فعالیت های اکتشافی ، فرهنگی و فعالیتهای مربوط به سلامتی را نام برد.
- دلایل توجه به بخش فیروز به عنوان منطقه گردشگری و توریسم روستایی
همانطور که قبلاً بیان شد ، توریسم را می توان یکی از اجزاء تشکیل دهنده توسعه برشمرد. توجه به کلیه ابعاد این مقوله نیز لازم و ضروری به نظر می رسد ، که شاید یکی از دلایل آن ، حضور افرادی در روستاهاست که منبع در آمد ، محل کار و زندگی آنها در آنجا است. در صورتی که این موضوع به خوبی برای روستائیان جا نیفتد می تواند عوارض و آثار منفی و جبران ناپذیری در پی داشته باشد.
توریست ها ، از نظر روستائیان افراد غریبه ای هستند که وارد محیط روستا شده اند. از آنجائیکه آداب و رسوم و فرهنگ روستائیان بطور کامل با توریست ها که غالباً از شهرها می آیند ، متفاوت است ، بنابراین ممکن است این افراد ازسوی روستائیان پذیرفته نشوند و روستائیان نیز تمایلی برای برقراری ارتباط با آنها از خود نشان ندهند. این امر باعث بروز مشکلاتی خواهد شد که مهمترین آنها عبارتند از: کاهش رشد اقتصادی و وجه اجتماعی روستا. از طرف دیگر اگر نگاهی به میزان درآمد افراد ساکن روستا و شهر بیاندازیم به این نتیجه می رسیم که شکاف و اختلاف فاحشی بین در آمد این دو گروه وجود دارد ، توریسم روستایی می تواند به کمتر شدن این شکاف کمک کند و باعث افزایش میزان درآمد روستائیان شود ، که این خود یکی از اهداف توریسم روستایی است. همانطور که می دانیم چهار گروه در توسعه توریسم نقش دارند که عبارتند از : توریست ها ، سازمان ها و نهادهای فعال در این امر ، دولت ها و مردم روستا که جامعه میزبان را تشکیل می دهند روستائیان و کشاورزان بخش فیروز نخستین درگیرشوندگان در صنعت عظیم توریسم روستایی به شمار می روند. در صورتی که به این موضوع توجه شود و اهمیت آن برای روستائیان و مسولین مشخص شود، می تواند برای هر دو طرف اثر بخش باشد ، برای اهالی منطقه به این دلیل که باعث افزایش در آمد می شود و برای دولتها به این علت که باعث جذب شدن توریست از سایر نقاط کشور،حتی سایر دنیا و در نتیجه ارز آوری می شود.
- نتیجه گیری
گردشگری روستایی می تواند بعنوان منبع جدید درآمدی برای روستائیان و بویژه روستائیان بخش فیروز باشد و تا اندازه ای مشکلات آنها را حل و یا لااقل تقلیل دهد. این امر مستلزم مدیریت و برنامه ریزی خاصی است. همان گونه که بیان شد توریست ها افراد غریبه ای هستند که ممکن است بر اساس حس کنجکاوی خود به روستاها سفر کنند ، تا علاوه بر دیدن مناظر و چشم اندازهای طبیعی آن نقاط ، با آداب و رسوم و فرهنگ آنجا آشنا شوند در این راستا توریست ها علاقه مندی خود را برای خرید محصولات روستا از قبیل صنایع دستی ، محصولات محلی ، غذاهای سنتی و… ابراز نموده و این به معنی افزایش درآمد روستائیانی که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در این صنعت دخیل هستند ، می باشد. علاوه بر این ، احداث و راه اندازی هتل ها و رستورانها و به طور کلی اماکن تفریحی و ورزشی با ایجاد اشتغال (اشتغال زایی) از طرفی باعث افزایش درآمد و از طرف دیگر موجب کاهش بیکاری و در نتیجه فقر می گردد. از دیگر دلایلی که ضرورت بررسی توریسم روستایی را بعنوان یک صنعت درآمد زا برای منطقه فیروز توجیه می کنند ، عوامل زیر قابل ذکرند :
۱ – روستائیان با فروش محصولات و صنایع دستی خود درآمد خوبی کسب می کنند .
۲ – روستائیان با برقراری ارتباط با توریست هایی که از خارج از محیط روستا به آنجا می آیند ، اطلاعات جدید و به روز از مسائل گوناگون کسب می کنند .
۳ – توریسم روستایی باعث کاهش میزان مهاجرت به شهرها می شود .
۴ – توریسم روستایی باعث آبادانی و هویت شناسی روستاها می شود .
۵ – توریسم روستایی به صنعت گران محلی انگیزه کار می دهد و باعث می شود که با مرور زمان صنایع دستی روستا به گرد فراموشی سپرده نشوند .
۶ – توریسم روستایی جوابی است برای دوستداران طبیعت .
امید است مسولان زیربط با نگرش هوشمندانه خصوصا در حوزه گردشگری این قطب گردشگری منطقه را تقویت نمایند.
